تبلیغات
یا امام حسن مجتبی علیه السلام

شب های قدر

شب قدر، شبى است كه مقدّرات یك سال انسانها - بر اساس لیاقت ها و شایستگى هاى آنان - تعیین مى گردد; در تمام سال، شبى به عظمت و فضیلت آن نمى رسد و عمل در آن از عمل در هزار ماه برتر است.
فرشتگان خداوند و فرشته اى به نام
«روح»
كه اعظم همه فرشتگان است در آن شب، به اذن پروردگار به زمین فرود مى آیند و خدمت امام زمان(علیه السلام) مى رسند و آنچه را كه براى هر كس در طول سالِ آینده مقدّر شده است بر آن حضرت عرضه مى دارند.(1)
خوشا به حال آن كس كه از فیض عظیم این شب كه شب نزول قرآن است، بهره مند شود و با دعا و مناجات و گریه و توبه، به درگاه حقّ روى آورد و زمینه تقدیرات ارزشمند و سرنوشت معنوى و روحانى والایى را براى خویش فراهم سازد.
معصومین(علیهم السلام) شب قدر را به طور دقیق، تعیین نكرده اند و آن را مردّد در میان سه شب (نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم) ذكر فرموده اند، تا مؤمنان با انجام اعمال شب هاى قدر، در هر سه شب و به دست آوردن حال خوشِ معنوى و كسب فیض در این شب ها، به آمادگى كامل، جهت دریافت عنایات ویژه الهى دست یابند.
هرچند علما، با توجّه به روایات، شب هاى بیست و یكم و بیست و سوم را به شب قدر بودن، نزدیكتر مى دانند.(2)
شب نوزدهم ماه:
این شب، اوّلین شب از شب هاى قدر است و از این شب، انجام اعمال شب هاى قدر آغاز مى شود.
اعمال شب هاى قدر:
اعمال شب هاى قدر بر دو قسم است. یك قسم آن مشترك میان هر سه شب است و قسم دیگر اعمالى است كه مخصوصِ هر یك از این سه شب مى باشد.

اعمال مشترك شب هاى قدر
1ـ غسل شب قدر است، مرحوم «علاّمه مجلسى» فرموده: بهتر است غسلِ شب هاى قدر را مقارن غروب آفتاب انجام دهند كه نماز مغرب را با غسل بخوانند.(3)
2ـ دو ركعت نماز بخواند; كه در هر ركعت بعد از
حمد، هفت مرتبه سوره «قُل هُوَ اللّه» را تلاوت كند و بعد از پایان نماز، هفتاد مرتبه بگوید: اَسْتَغْفِرُ اللّهَ وَ أَتُوبُ اِلَیْهِ در روایتى از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) آمده است: كسى كه این عمل را بجا آورد، از جاى خویش برنخیزد مگر این كه خداوند متعال او و پدر و مادرش را بیامرزد و خداوند فرشتگان را مأمور مى كند تا سال آینده براى وى حسنات بنویسند...(4)
3ـ امام باقر(علیه السلام) درباره عمل دیگر این شب فرمود: قرآن را بگشاید و در برابر خود قرار دهد وبگوید
:


اَللّهُمَّ اِنّى اَسْئَلُكَ بِكِتابِكَ الْمُنْزَلِ وَما فیهِ،وَفیهِ اسْمُكَ [الاَْعْظَمُ] الاَْكْبَرُ،وَ
خدایا از تو خواهم به حق كتاب فرستاده شده ات و آنچه در آن است كه در آن است نام بزرگت و


اَسْماؤُكَ الْحُسْنى،وَما یُخافُ وَیُرْجى،اَنْ تَجْعَلَنى مِنْ عُتَقائِكَ مِنَ النّارِ.
نامهاى نیكویت و آنچه بدانها ترس و امید شود كه قرارم دهى از زمره آزاد شدگانت از دوزخ. (سپس حاجت خود را از خدا بخواهد.(5)


4ـ مراسم قرآن به سر گرفتن است، به فرموده امام صادق(علیه السلام): قرآن مجید را بر سر بگذارد و بگوید:


اللّهُمَّ بِحَقِّ هذَا الْقُرْآنِ، وَ بِحَقِّ مَنْ اَرْسَلْتَهُ بِهِ، وَبِحَقِّ كُلِّ مُؤْمِن مَدَحْتَهُ
خدایا به حق این قرآن و به حق آن كس كه او را بدین قرآن فرستادى و هر مؤمنى كه در آن مدحش كردى


فیهِ، وَبِحَقِّكَ عَلَیْهِمْ، فَلا اَحَدَ اَعْرَفُ بِحَقِّكَ مِنْكَ.
و به حق تو بر ایشان زیرا هیچ كس به حق تو از خودت آشناتر نیست.


آنگاه ده مرتبه بگوید: بِكَ یا اللهُ و ده مرتبه بِمُحَمَّد(صلى الله علیه وآله) و ده مرتبه بعَلِىٍّ(علیه السلام) و ده مرتبه بِفاطِمَةَ(علیها السلام) و ده مرتبه بِالْحَسَنِ(علیه السلام) و ده مرتبه بِالْحُسَیْنِ(علیه السلام) و ده مرتبه بِعَلِىِّ بْنِ الْحُسَیْنِ(علیهما السلام) و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ(علیهما السلام) و ده مرتبه بِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّد(علیهما السلام) و ده مرتبه بِمُوسَى بْنِ جَعْفَر(علیهما السلام) و ده مرتبه بِعَلِىِّ بْنِ مُوسى(علیهما السلام) و ده مرتبه بِمُحَمَّدِ بْنِ عَلِىٍّ(علیهما السلام) و ده مرتبه بِعَلِىِّ بْنِ مُحَمَّد(علیهما السلام) و ده مرتبه بِالْحَسَنِ بْنِ عَلِىٍّ(علیهما السلام) و ده مرتبه بِالْحُجَّةِ(علیه السلام); در پایان هر حاجتى كه دارد از خداوند طلب كند(6) و در تمام این اذكار، نهایت حضور قلب و توجّه به درگاه خدا را حفظ كند.
بهتر است اگر مى خواهند توسّل گرفته، یا ذكر مصیبتى كنند قبل یا بعد از دعا باشد و دعا را قطع نكنند.
5ـ زیارت امام حسین(علیه السلام); به فرموده علاّمه مجلسى، زیارت امام حسین(علیه السلام) در هر یكى از این سه شب، مستحبّ مؤكّد است،(7) و در روایتى آمده است كه سبب آمرزش گناهان مى شود(8) و اگر دسترسى به زیارت از نزدیك نداشته باشد، از دور زیارت كند.
6ـ احیا داشتن شب هاى قدر است; یعنى این شب را تا صبح بیدار باشد و با عبادت و دعا و تلاوت قرآن و جلسات سخنرانى دینى و پرسش و پاسخ هاى مذهبى و یا مطالعه كتاب هاى تفسیر و عقاید و مواعظ سپرى كند.
در روایتى از امام باقر(علیه السلام) آمده است: هر كس شب قدر را احیا دارد، گناهان او آمرزیده شود، هرچند زیاد باشد،(9) و بهتر است روز قبل مقدارى استراحت كند و غذا و نوشیدنى كمتر بخورد تا خواب بر او غلبه نكند و كسانى كه توانایى بر احیا ندارند، بهتر است اوّل شب را استراحت كنند و سحرگاهان بیدار باشند و عبادت نمایند.
7ـ صد ركعت نماز بگزارد (هر دو ركعت به یك سلام) كه فضیلت بسیار دارد و افضل آن است كه اگر توانایى داشته باشد، در هر ركعت بعد از
حمد، ده مرتبه سوره قل هو اللّه را بخواند.(10)
8ـ مرحوم «شیخ كفعمى» در «مصباح» نقل كرده است كه امام زین العابدین(علیه السلام) این دعا را در شب هاى نوزدهم، بیست و یكم و بیست و سوم در حالت ایستاده و نشسته و در ركوع و سجود مى خواندند:


اَللّهُمَّ اِنّى اَمْسَیْتُ لَكَ عَبْداً داخِراً، لا اَمْلِكُ لِنَفْسى نَفْعاً وَلا ضَرّاً، وَلا
خدایا من شام كردم در حالى كه بنده خوارى هستم كه مالك سود و زیانى براى خویش نیستم


اَصْرِفُ عَنْها سُوءاً، اَشْهَدُ بِذلِكَ عَلى نَفْسى، وَاَعْتَرِفُ لَكَ بِضَعْفِ قُوَّتى
و نتوانم از خویشتن پیش آمد ناگوارى را بازگردانم و این مطلبى است كه من آن را بر خویش گواهى دهم و به ناتوانى خود و بیچارگیم


وَقِلَّةِ حیلَتى، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَاَنْجِزْ لى ما وَعَدْتَنى
در برابرت اعتراف دارم پس درود فرست بر محمّد و آل محمّد و وفا كن برایم بدانچه بر من


وَجَمیعَ الْمُؤْمِنینَ وَالْمُؤْمِناتِ مِنَ الْمَغْفِرَةِ فى هذِهِ اللَّیْلَةِ، وَاَتْمِمْ عَلَىَّ ما
و همه مؤمنین و مؤمنات وعده فرمودى از آمرزش در این شبو تمام كن بر من آنچه را


اتَیْتَنى، فَاِنّى عَبْدُكَ الْمِسْكینُ الْمُسْتَكینُ، اَلضَّعیفُ الْفَقیرُ الْمَهینُ،
به من دادى زیرا كه من بنده بینواى مستمند ناتوان تهیدست خوار توام


اَللّـهُمَّ لا تَجْعَلْنى ناسِیاً لِذِكْرِكَ فیـما اَوْلَیْتَنى، وَلا لاِِحْسانِكَ فیما
خدایا مرا فراموشكار از یاد خویش در آنچه به من انعام فرمودى و از احسانت در آنچه به من


اَعْطَیْتَنى، وَلا ایِساً مِنْ اِجابَتِكَ، وَاِنْ اَبْطَاَتْ عَنّى فى سَرّآءَ اَوْ ضَرّآءَ،
عطا كردى قرار مده و قرارم مده ناامید از اجابت خویش و اگرچه دیرزمانى طول كشد چه در خوشى و چه در سختى


اَوْ شِدَّة اَوْ رَخآء، اَوْ عافِیَة اَوْ بَلاء، اَوْ بُؤْس اَوْ نَعْمآءَ، اِنَّكَ سَمیعُ الدُّعآءِ.(11)
در دشوارى یا در آسایش در تندرستى یا گرفتارى در تنگدستى یا در نعمت براستى تو شنواى دعایى.


9ـ مرحوم «علاّمه مجلسى» مى فرماید: بهترین اعمال در این شب ها طلب آمرزش گناهان و دعا براى امور دنیوى و اخروى است، هم براى خود و هم براى پدر و مادر و خویشان و برادران مؤمن ; چه زنده باشند و چه از دنیا رفته باشند و همچنین ذكرهاى مختلف و صلوات بر محمّد و آلش، تا آن جا كه مقدور است، انجام دهد و در بعضى از روایات وارد شده است كه دعاى «جوشن كبیر» را در این سه شب بخوانند.(12)
در روایتى آمده است كه شخصى خدمت رسول خدا(صلى الله علیه وآله) رسید و عرض كرد: اگر شب قدر را درك كردم، چه چیزى را از خداوند طلب كنم؟ فرمود: عافیت و سلامتى را بخواه.(13)

برای اعمال مخصوص هر یک از شبهای قدر به ادامه مطلب مراجعه فرمایید......



اعمال مخصوص هر یك از شب هاى سه گانه قدر:


اعمال شب نوزدهم چند چیز است:
صد مرتبه بگوید: اَسْتَغْفِرُ اللّهَ رَبِّى وَ أَتُوبُ إلَیْهِ.(14)
صد مرتبه بگوید: اَللّهُمَّ الْعَنْ قَتَلَةَ أَمیرِالْمُؤْمِنینَ.(15)
3ـ دعایى را كه در اعمال روزهاى ماه رمضان ذكر كردیم (یا ذا الّذی كان... ) را بخواند.(16)
4ـ این دعا را بخواند:


اللّهُمَّ اْجْعَلْ فیما تَقْضى وَتُقَدِّرُ مِنَ الاَْمْرِ الْمَحْتُومِ، وَفیما تَفْرُقُ مِنَ
خدایا قرار ده در آنچه حكم كرده و مقدر فرموده اى از سرنوشت حتمى و در آنچه جدا كنى از


الاَْمْرِ الحَكیمِ فى لَیْلَةِ الْقَدْرِ، وَفِى الْقَضآءِ الَّذى لا یُرَدُّ وَلا یُبَدَّلُ، اَنْ
فرمان حكیمانه ات در شب قدر و در آن قضا و قدرى كه برگشت و تغییر و تبدیلى ندارد


تَكْتُبَنى مِنْ حُجّاجِ بَیْتِكَ الْحَرامِ، اَلْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ، اَلْمَشْكُورِ سَعْیُهُمْ،
كه نام مرا در زمره حاجیان خانه محترمت (كعبه) بنویسى آنان كه حجشان مقبول و سعیشان مورد تقدیر


اَلْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ، اَلْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئاتُهُمْ، وَاجْعَلْ فیما تَقْضى وَتُقَدِّرُ، اَنْ
و گناهانشان آمرزیده و كردار بدشان بخشوده شده است و قرار ده در آنچه مقدر فرموده اى


تُطیلَ عُمْرى، وَتُوَسِّعَ عَلَىَّ فى رِزْقى، وَتَفْعَلَ بى كَذا وَكَذا.(17)
كه عمر مرا طولانى كرده و روزیم را وسیع گردانىو درباره ام چنین و چنان كنى.(به جاى كلمه كذا و كذا، حاجت خود را عرضه دارد).

شب بیست و یكم:

این شب فضیلتش از شب نوزدهم بیشتر است كه اعمال مشترك شب هاى قدر را با توجّه بیشترى انجام دهد. در روایات درباره غسل و احیا و تلاش در عبادت در این شب و شب بیست و سوم تأكید شده و آمده است كه شب قدر در میان یكى از این دو شب است،(18) و در چند روایت وقتى كه از معصوم(علیه السلام) خواستند تا معیّن كنند كه شب قدر، در میان كدام یك از این دو شب است، معیّن نكردند، بلكه فرمودند: ما اَیْسَرَ لَیْلَتَیْنِ فیما تَطْلُبُ (احیاى هر دو شب براى آنچه مى خواهى مشكل نیست).(19)
و جالب این كه «مرحوم صدوق» در «امالى» مى گوید: «مِنْ دینِ الإمامِیَّةِ ... مَنْ اَحْیى هاتَیْنِ اللَّیْلَتَیْنِ بِمُذاكَرَةِ الْعِلْمِ فَهُوَ اَفْضَلُ; از دستورات مذهب امامیه است كه ... اگر كسى این دو شب را به گفتگوى علمى بپردازد، از هر عبادتى برتر است».(20)

اعمال شب بیست و یكم:

اعمال این شب بر دو قسم است; قسم اوّل دعاهایى كه مربوط به دهه آخر ماه رمضان است كه خواهد آمد و قسم دیگر اعمال مخصوص شب بیست و یكم، كه به این شرح است:

1ـ دعایى است كه در «مصباح المتهجّد» و «كافى» نقل شده است كه در شب بیست و یكم خوانده مى شود(21):


یا مُولِجَ اللَّیْلِ فِى النَّهارِ، وَمُولِجَ النَّهارِ فِى اللَّیْلِ، وَمُخْرِجَ الْحَىِّ مِنَ
اى فروبرنده شب در روز و اى فروبرنده روزدر شب و اى بیرون آورنده زنده از


الْمَیِّتِ، وَمُخْرِجَ الْمَیِّتِ مِنَ الْحَىِّ، یا رازِقَ مَنْ یَشآءُ بِغَیْرِ حِساب، یا اَللهُ
مرده و بیرون آورنده مرده از زنده اى روزى دهنده هركه را خواهى بى حساب اى خدا،


یا رَحْمـنُ، یا اَللهُ یا رَحیمُ، یا اَللهُ یا اَللهُ یا اَللهُ، لَكَ الاَْسْمآءُ الْحُسْنى،
اى بخشاینده، اى خدا اى مهربان اى خدا اى خدا... از آن توست نامهاى نیكو


وَالاَْمْثالُ الْعُلْیا، وَالْكِبْرِیآءُ وَالاْلاءُ، اَسْئَلُكَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ
و نمونه هاى والا و بزرگى و نعمتها از تو خواهم درود فرستى بر محمّد و آل


مُحَمَّد، وَ اَنْ تَجْعَلَ اسْمى فى هذِهِ اللَّیْلَةِ فِى السُّعَدآءِ، وَ رُوحى مَعَ
محمّد و نام مرا در این شب در زمره سعادتمندان قرار دهى و روحم را با


الشُّهَدآءِ، وَاِحْسانى فى عِلِّیّینَ، وَاِسآئَتى مَغْفُورَةً، وَاَنْ تَهَبَ لى یَقیناً
شهدا مقرون سازى و احسان و نیكوكاریم را در بلندترین درجه بهشت و گناهانم را آمرزیده كنى و به من یقینى عطا كنى كه


تُباشِرُ بِهِ قَلْبى، وَاِیماناً یُذْهِبُ الشَّكَّ عَنّى، وَتُرْضِیَنى بِما قَسَمْتَ لى،
همیشه با دلم همراه باشد و ایمانى به من بدهى كه شك و تردید را از من دور سازد و بدانچه روزیم كرده اى خشنودم سازى


وَآتِنا فِى الدُّنْیا حَسَنَةً، وَ فِى الاْخِرَةِ حَسَنَةً، وَ قِنا عَذابَ النّارِ الْحَریقِ،
و بدهى به من در دنیا نعمت نیك و در آخرت نعمت نیك و نگهدارى ما را از عذاب آتش سوزان


وَارْزُقْنى فیها ذِكْرَكَ وَ شُكْرَكَ، وَ الرَّغْبَةَ اِلَیْكَ وَ الاِْنابَةَ، وَ التَّوْفیقَ لِما
و روزیم كنى در این شب ذكر خود و سپاسگزاریت و اشتیاق و بازگشت بسویت و توفیق براى انجام آنچه را


وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً وَ آلَ مُحَمَّد عَلَیْهِ وَ عَلَیْهِمُ السَّلامُ
موفق داشتى بدان محمّدو آل محمّد را كه بر او و بر ایشان سلام باد.


2ـ مرحوم «شیخ كفعمى» از «سیّد بن باقى» نقل كرده است كه در شب بیست و یكم مى خوانى:


اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَاقْسِمْ لى حِلْماً یَسُدُّ عَنّى بابَ
خدایا درود فرست برمحمّد و آل محمّد و چنان بردباریى بهره ام كن كه ببندد بر من دَرِ


الْجَهْلِ، وَهُدىً تَمُنُّ بِهِ عَلَىَّ مِنْ كُلِّ ضَلالَة، وَغِنىً تَسُدُّ بِهِ عَنّى بابَ كُلِّ
نادانى را و هدایتى به من ده كه بر من منّت نهد از رهانیدن از هر گمراهى و بى نیازیى به من بده كه درهاى انواع فقر را به تمامى بر من ببندد


فَقْر، وَقُوَّةً تَرُدُّ بِها عَنّى كُلَّ ضَعْف، وَعِزّاً تُكْرِمُنى بِهِ عَنْ كُلِّ ذِلَّة، وَرِفْعَةً
و نیرویى به من ده كه هرگونه سستى را از من بازگرداند و عزتى كه از هر خوارى مرا گرامى دارى و رفعت مقامى


تَرْفَعُنى بِها عَنْ كُلِّ ضَعَة، وَاَمْناً تَرُدُّ بِهِ عَنّى كُلَّ خَوْف، وَعافِیَةً تَسْتُرُنى
كه بدان وسیله مرا از هر پستى بلند كنى و امنیّتى كه بوسیله آن هر ترسى را از من دور كنى و تندرستى كه بدان وسیله


بِها مِنْ كُلِّ بَلاء، وَعِلْماً تَفْتَحُ لى بِهِ كُلَّ یَقین، وَیَقیناً تُذْهِبُ بِهِ عَنّى كُلَّ
مرا از هر بلایى بپوشانى و دانشى كه به آن هر یقینى را بر من مفتوح گردانى و یقینى كه بدان وسیله هر


شَكٍّ، وَدُعآءً تَبْسُطُ لى بِهِ الاِْجابَةَ فى هذِهِ اللَّیْلَةِ، وَفى هذِهِ السّاعَةِ
شك و تردیدى را از من دور سازى و دعایى كه اجابتش را بر من بگسترانى در همین امشب و در همین ساعت


السّاعَةِ السّاعَةِ یا كَریمُ، وَ خَوْفاً تَنْشُرُ لى بِهِ كُلَّ رَحْمَة، وَعِصْمَةً تَحُولُ
............... اى بزرگوار و ترسى به من بده كه هر رحمتى را بدان وسیله بر من بگسترانى و مرا چنان خودنگهدار كن كه همان


بِها بَیْنى وَ بَیْنَ الذُّنُوبِ، حَتّى اُفْلِحَ بِها بَیْنَ الْمَعْصُومینَ عِنْدَكَ، بِرَحْمَتِكَ
حالت میان من و گناهان حائل شود و بدان وسیله در پیشگاه معصومین (و خود نگهداران) درگاهت رستگار باشم


یا اَرْحَمَ الرّاحِمینَ.(22)
اى مهربانترین مهربانان.


3ـ به فرموده «شیخ مفید»، در این شب صلوات بسیار فرستد و بر ظالمان و غاصبان حقوق آل محمّد(صلى الله علیه وآله) و همچنین بر قاتل امیرمؤمنان(علیه السلام) بسیار لعن و نفرین فرستد و براى خویش و پدر و مادرش و سایر مؤمنان دعا كند.(23)
4ـ دعا براى وجود مبارك امام زمان(علیه السلام) و فرج آن حضرت، یكى دیگر از اعمال این شب است. در روایتى كه «سیّد بن طاووس» از حمّاد بن عثمان نقل كرده مى خوانیم: در شب بیست و یكم ماه مبارك رمضان به محضر امام صادق(علیه السلام) شرفیاب شدم، امام(علیه السلام) از من پرسید كه آیا غسل كرده اى؟ گفتم: آرى،امام(علیه السلام) حصیرى طلبید و مرا نیز به كنارش فراخواند. آن حضرت(علیه السلام) مشغول نماز شد و من نیز نزدیك آن حضرت(علیه السلام) نماز مى خواندم. وقتى كه از نمازها فارغ شدیم، آن حضرت دعا كرد و من آمین گفتم، و این كار ادامه داشت تا صبح طلوع كرد. امام(علیه السلام) اذان و اقامه گفتند و برخى از خدمتكاران را فراخواند و نماز صبح را به امامت آن حضرت(علیه السلام) بجا آوردیم.
امام صادق(علیه السلام) بعد از نماز، به تسبیح و تقدیس پروردگار پرداخت و بر پیامبر(صلى الله علیه وآله) درود فرستاد و براى مؤمنان دعا كرد; آنگاه به سجده رفت و ساعتى در سجده بود، و در آن مدّت جز صداى نَفَس حضرت چیزى را نمى شنیدم، سپس دعایى خواند از جمله در دعایش عرض كرد:


وَ أسْألُكَ بِجَمیعِ ما سَأَلْتُكَ وَ ما لَمْ أَسْأَلْكَ مِنْ عَظیمِ جَلالِكَ، ما لَوْ
از تو تقاضا مى كنم به جمیع آنچه كه تو را با آن خواندم و آنچه را نخواندم، از عظیم جلال تو كه اگر


عَلِمْتُهُ لَسَأَلْتُكَ بِهِ، أَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَ أَهْلِ بَیْتِهِ، وَ أَنْ تَأْذَنَ لِفَرَجِ
مى دانستم تو را با آن خواندم. از تو مى خواهم بر محمد و اهل بیتش درود بفرستى و اجازه فرج


مَنْ بِفَرَجِهِ فَرَجُ أَوْلِیائِكَ وَ أَصْفِیائِكَ مِنْ خَلْقِكَ، وَ بِهِ تُبیدُ الظّالِمینَ
و ظهور كسى را بدهى كه با ظهور او گشایشى در كار اولیاى تو و برگزیدگان از خلقت ظاهر مى شود و به وسیله او ظالمان را نابود


وَتُهْلِكُهُمْ، عَجِّلْ ذلِكَ یا رَبَّ الْعالَمینَ.
و هلاك مى سازى. اى پروردگار عالمیان، در ظهورش تعجیل فرما.


پس از آن كه امام(علیه السلام) سر از سجده برداشت، عرض كردم: جانم به فدایت! شما براى فرج كسى دعا كردید كه با فرج او گشایشى در كار دوستان و اولیاى الهى حاصل خواهد شد; مگر آن كس شما نیستید؟
امام(علیه السلام) فرمود: نه! او قائم آل محمّد است!
آنگاه امام صادق(علیه السلام) نشانه هاى ظهورش را بیان كرد و در ادامه فرمود: «شب و روز، منتظر ظهور مولایت باش! زیرا خداوند هر روز در شأن و كارى است، و انجام كارى او را از كار دیگر باز نمى دارد».
(وَ تَوَقَّعْ اَمْرَ صَاحِبِكَ لَیْلَكَ وَ نَهارَكَ، فاِنَّ اللهَ كُلُّ یَوْم هُوَ فی شَأن، لا یَشْغَلُهُ شأنٌ عَنْ شَأن).(24)
نكته:
از شب بیست و یكم، دهه آخر ماه رمضان شروع مى شود كه بسیار پرارزش و مغتنم است. در هر شب از شب هاى این دهه، غسل مستحب است و روایت شده است كه رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در هر شب از شب هاى دهه آخر ماه رمضان غسل مى كرد.(25)
همچنین اعتكاف در مساجد جامع در این دهه مستحب است و فضیلت فراوان دارد و در روایتى از رسول خدا(صلى الله علیه وآله) اعتكاف در دهه آخر ماه رمضان برابر دو حج و دو عمره شمرده شده است.(26)
رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در دهه آخر ماه رمضان در مسجد معتكف مى شد(27) بسترش را جمع مى كرد و آماده و مهیّا و بانشاط به شب زنده دارى و عبادت مى پرداخت (بسیارى از مسلمانان نیز در این امر به آن حضرت اقتدا مى كردند)،(28) برخلاف آنچه بعضى از ناآگاهان مى پندارند كه با گذشت شب هاى قدر برنامه ماه مبارك رمضان تمام شده است.

شب بیست و سوم:

این شب، از دو شب قبل برتر است و از احادیث متعدّدى استفاده مى شود كه شب قدر همین شب است. در روایتى از امام باقر(علیه السلام) نقل شده است كه مردى به نام «جهنى» در ماه رمضان خدمت رسول خدا(صلى الله علیه وآله) آمد و به آن حضرت عرض كرد: من در بیرون مدینه به سر مى برم و شتر و گوسفند دارم كه نمى توانم همه شب در مدینه حاضر شوم. دوست دارم شبى را به من معرّفى كنى تا آن شب را به مدینه بیایم و در نماز و عبادت حاضر باشم. حضرت او را به نزد خود فراخواند و به طور درگوشى آن شب را معرّفى كرد.
«جهنى» نیز وقتى شب هاى بیست و سوم ماه رمضان فرا مى رسید، با همه خانواده و فرزندان و غلامان به مدینه مى آمد و آن شب را مى ماند و صبحگاهان به منزل خویش برمى گشت.(29)
همچنین در روایت دیگرى نقل شده است كه رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در شب بیست و سوم ماه رمضان به سر و روى خانواده اش آب مى پاشید تا به خواب نروند (و از فضیلت این شب بهره بگیرند).(30)
روایات متعدّد دیگرى نیز داریم كه مى گوید: شب قدر، شب بیست و سوم است.(31) مرحوم «علاّمه مجلسى» نیز در «زاد المعاد» مى گوید: اكثر احادیث معتبر دلالت دارد كه شب بیست و سوم، شب قدر است.(32)

اعمال مخصوص شب بیست و سوم:

در شب بیست و سوم، غیر از اعمال مشترك شب هاى قدر، اعمال دیگرى نیز وارد شده است:
1ـ سوره عنكبوت و سوره
روم را بخواند كه امام صادق(علیه السلام) فرمود: «هر كس در شب بیست و سوم، سوره هاى عنكبوت و روم را بخواند، به خدا سوگند! اهل بهشت است».(33)
2ـ هزار مرتبه سوره
«إنّا أنزلناه» را بخواند.(34)
3ـ سوره
«حم دخان» را بخواند.(35)
4ـ این دعا را بخواند:


اَللّهُمَّ امْدُدْ لى فى عُمْرى، وَاَوْسِعْ لى فى رِزْقى، وَاَصِحَّ لى جِسْمى،
خدایا دراز كن عمرم را و فراخ كن روزیم را و سالم گردان تنم را


وَبَلِّغْنى اَمَلى، وَاِنْ كُنْتُ مِنَ الاَْشْقِیآءِ فَامْحُنى مِنَ الاَْشْقِیآءِ، وَاْكتُبْنى
و برسانم به آرزویم و اگر در زمره بدبختان هستم تو نامم را ازسلك آنان پاك كن و در زمره


مِنَ السُّعَدآءِ، فَاِنَّكَ قُلْتَ فى كِتابِكَ الْمُنْزَلِ عَلى نَبِیِّكَ الْمُرْسَلِ، صَلَواتُكَ
سعادتمندانم ثبت كن زیرا تو خودت در كتابى كه بر پیامبر مرسلت(ص) نازل فرمودى چنین گفتى:


عَلَیْهِ وَ آلِهِ، یَمْحُو اللهُ ما یَشآءُ وَیُثْبِتُ، وَعِنْدَهُ اُمُّ الْكِتابِ.(36)
«خدا هر چه خواهد محو مى كند و ثبت مى كند و نزد اوست اصل كتاب».


5ـ این دعا را كه مخصوص شب بیست و سوم است بخواند:


یا رَبَّ لَیْلَةِ الْقَدْرِ وَجاعِلَها خَیْراً مِنْ اَلْفِ شَهْر، وَرَبَّ اللَّیْلِ وَالنَّهارِ،
اى پروردگار شب قدر و قرار دهنده آن بهتر از هزار ماه و پروردگار شب و روز


وَالْجِبالِ وَالْبِحارِ، وَالظُّلَمِ والاَْنْوارِ، وَالاَْرْضِ وَالسَّمآءِ، یا بارِئُ یا
و كوهها و دریاها و تاریكى ها و روشنیها و زمین و آسمان اى پدیدآرنده اى


مُصَوِّرُ، یا حَنّانُ یا مَنّانُ، یا اَللهُ یا رَحْمنُ، یا اَللهُ یا قَیُّومُ، یا اَللهُ یا بَدیعُ، یا
صورت بخش اى عطابخش اى نعمت ده اى خدا اى بخشاینده اى خدا اى پاینده اى خدا اى نوآفرین اى


اَللهُ یا اَللهُ یا اَللهُ، لَكَ الاَْسْمآءُ الْحُسْنى، وَالاَْمْثالُ الْعُلْیا، وَالْكِبْرِیآءُ
خدا اى خدا اى خدا از آن توست نامهاى نیك و نمونه هاى والا و بزرگى


وَالاْلاءُ، اَسْئَلُكَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَاَنْ تَجْعَلَ اسْمى فى
و نعمتها از تو خواهم كه درود فرستى بر محمّد و آل محمّد و قرار دهى نام مرا در


هذِهِ اللَّیْلَةِ فِى السُّعَدآءِ، وَرُوحى مَعَ الشُّهَدآءِ، وَاِحْسانى فى عِلِّیّینَ،
این شب در زمره سعادتمندان و روحم را با شهیدان و احسان و نیكیم را در بلندترین درجات


وَاِسائَتى مَغْفُورَةً، وَاَنْ تَهَبَ لى یَقیناً تُباشِرُ بِهِ قَلْبى، وَایماناً یُذهِبُ
و گناهم را آمرزیده و یقینى به من ببخشى كه همیشه با دلم همراه باشد و ایمانى به من بدهى كه


الشَّكَّ عَنّى، وَتُرْضِیَنى بِما قَسَمْتَ لى، وَ اتِنا فِى الدُّنْیا حَسَنَةً، وَفِى
یكسره شك و تردید را از من دور كنى و بدانچه نصیبم كرده اى خشنودم سازى و بده به ما در دنیا نیكى و نعمت و در


الاْخِرَةِ حَسَنَةً، وَقِنا عَذابَ النّارِ(37) الْحَریقِ، وَارْزُقْنى فیها ذِكْرَكَ
آخرت نیز نیكى و نگاهمان دار از عذاب آتش سوزان و روزیم كن در این شب ذكر خود


وَشُكْرَكَ، وَالرَّغْبَةَ اِلَیْكَ، وَالاِْنابَةَ والتَّوْبَةَ، والتَّوْفیقَ لِما وَفَّقْتَ لَهُ مُحَمَّداً
و سپاسگزاریت و شوق و بازگشت و توبه بسوى خودت را و موفقم بدار بدانچه موفق داشتى بدان محمّد


وَ آلَ مُحَمَّد عَلَیْهِمُ السَّلامُ.(38)
و آل محمّد علیهم السّلام.


6ـ این دعا را كه از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است، بخواند:


اَللّهُمَّ اجْعَلْ فیما تَقْضى وَفیما تُقَدِّرُ مِنَ الاَْمْرِالْمَحْتُومِ، وَفیما تَفْرُقُ
خدایا قرار ده در آنچه حكم كرده و مقدر فرموده اى از فرمان حتمى خود و در آنچه جدا كنى


مِنَ الاْمْرِ الْحَكیمِ، فى لَیْلَةِ الْقَدْرِ، مِنَ الْقَضآءِ الَّذى لا یُرَدُّ وَلا یُبَدَّلُ، اَنْ
از دستور حكیمانه ات در شب قدر از آن حكمى كه بازگشت ندارد و تغییر پذیر نیست


تَكْتُبَنى مِنْ حُجّاجِ بَیْتِكَ الْحَرامِ فى عامى هذَا، اَلْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ،
كه بنویسى مرا از حاجیان خانه محترم كعبه ات در همین امسال آنان كه حجشان مقبول


اَلْمَشْكُورِ سَعْیُهُمْ، اَلْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ، اَلْمُكَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئاتُهُمْ، وَاجْعَلْ فیما
و سعیشان مورد تقدیر و گناهانشان آمرزیده و اعمال بدشان بخشوده شده و مقرر فرما


تَقْضى وَتُقَدِّرُ، اَنْ تُطیلَ عُمْرى، وَتُوَسِّعَ لى فى رِزْقى.(39)
در آنچه حكم كرده و مقدر فرموده اى كه عمرم را طولانى كنى و در روزیم وسعت دهى.


7ـ این دعا را كه از امام حسن(علیه السلام) نقل شده است بخواند:


یا باطِناً فى ظُهُورِهِ، وَیا ظاهِراً فى بُطُونِهِ، وَیا باطِناً لَیْسَ یَخْفى، وَیا
اى كه نهان است در عین آشكاریش و اى كه آشكار است در عین نهانیش و اى نهانى كه درخفا نیستى و اى


ظاهِراً لَیْسَ یُرى، یا مَوْصُوفاً لا یَبْلُغُ بِكَیْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ، وَلا حَدٌّ
آشكارى كه دیده نشوى اى كه توصیفت كنند ولى هیچ وصفى به كنه ذات تو نرسد و هیچ حدى


مَحْدُودٌ، وَیا غآئِباً غَیْرَ مَفْقُود، وَیا شاهِداً غَیْرَ مَشْهُـود، یُطْـلَبُ
محدودت نكند و اى كه پیدا نیستى ولى گم نشده اى و اى كه حاضرى ولى مشهودنشوى تو را طلب كنند


فَیُـصابُ، وَلَمْ یَخْلُ مِنْهُ السَّمـواتُ وَالاَْرْضُ وَما بَیْنَهُما طَرْفَةَ عَیْن، لا
و به مقصود نائل گردند، از تو خالى نیست آسمانها و زمین و مابین آن دو یك چشم برهم زدن،


یُدْرَكُ بِكَیْف، وَلا یُؤَیَّنُ بِاَیْن وَلا بِحَیْث، اَنْتَ نُورُ النُّورِ، وَرَبُّ الاَْرْبابِ،
به چگونگى در نیایى و به جایى و سویى اندر نشوى تویى روشنى نور و پروردگار همه پروردگاران


اَحَطْتَ بِجَمیـعِ الاُْمُورِ، سُبْحانَ مَنْ لَیْسَ كَمِثْلِهِ شَىْءٌ، وَهُوَالسَّمیعُ
به تمام امور احاطه دارى منزه خدایى كه نیست مانندش چیزى و اوست شنواى


الْبَصیرُ، سُبْحانَ مَنْ هُوَ هكَذا، وَلا هكَذا غَیْرُهُ.(40)
بینا منزه است آن كه او چنین است و جز او دیگرى چنین نخواهد بود. (سپس هر حاجتى دارى از خدا بطلب.)

8ـ همچنین از معصومین(علیهم السلام) روایت شده است كه در شب بیست و سوم ماه رمضان، در سجود و ایستاده و نشسته دعاى ذیل را مى خواندند، بلكه مناسب است در تمام ماه رمضان، و در زمانهاى دیگر پس از تمجید و ستایش خداوند و صلوات بر محمّد و آلش (مثلاً حدّاقل با گفتن اَلْحَمْدُ لِلّهِ وَ الصَّلاةُ عَلى رَسُولِ اللّهِ وَ آلِهِ الطّاهِرینَ)، این دعا خوانده شود:


اَللّـهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ، صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى ابآئِهِ، فى
خدایا باش براى ولى خود حضرت حجت فرزند امام حسن عسكرى درودهاى تو بر او و بر پدرانش باد در


هذِهِ السّاعَةِ، وَفى كُلِّ ساعَة، وَلِیّاً وَحافِظاً، وَقآئِداً وَناصِراً، وَدَلیلا
این ساعت و در هر ساعت یار و مددكار و نگهبان و رهبر و یاور و راهنما


وَعَیْناً، حَتّى تُسْكِنَهُ اَرْضَكَ طَوْعاً، وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویـلاً.(41)
و دیده بان تا او را از روى میل و رغبت مردم در روى زمین سكونت دهى و بهره مندش سازى زمانى دراز.


9ـ همچنین این دعا را در حالى كه دستان خود را به سوى آسمان بلند مى كند، بخواند:


یا مُدَبِّرَ الاُْمُورِ، یا باعِثَ مَنْ فِى الْقُبُورِ، یا مُجْرِىَ الْبُحُورِ، یا مُلَیِّنَ
اى تدبیر كننده كارها اى برانگیزنده هر كه در گورها است اى روان كننده دریاها اى نرم كننده


الْحَدِیدِ لِداوُدَ، صَلِّ عَلى مُحَمَّد وَ آلِ مُحَمَّد، وَافْعَلْ بى كَذا وَ كَذا
به جاى آهن براى حضرت داود درود فرست بر محمد و آل محمد و بكن نسبت به من چنین و چنان.


كلمات كذا و كذا حاجات خود را بخواهد و سپس اضافه كند: اَللَّیْلَةَ اَللَّیْلَةَ، اَلسَّاعَةَ اَلسَّاعَةَ. این دعا را در حال ركوع، سجده، ایستاده و نشسته به طور مكرّر بخوان.(42)

10ـ با توجّه به اهمّیّت شب بیست و سوم، غسل، احیا و زیارت امام حسین(علیه السلام) در این شب فضیلت بسیار دارد و همچنین خواندن آن صد ركعت نماز كه مشترك میان همه شب هاى قدر است.
«شیخ طوسى» در «تهذیب»، از ابوبصیر روایت كرده است كه امام صادق(علیه السلام) فرمود: در آن شبى كه امید مى رود شب قدر باشد صد ركعت نماز بخوان; در هر ركعت (پس از حمد) ده مرتبه سوره قل هو اللّه را بخوان. ابوبصیر عرض كرد: اگر نتوانستم ایستاده بخوانم، چه كنم؟ فرمود: نشسته بجا آور! گفتم: اگر نتوانم نشسته بخوانم؟ فرمود: در همان حال كه در بستر خود دراز كشیده اى، بجا آور.(43)

11ـ مرحوم «علاّمه مجلسى»، در «زاد المعاد» فرموده است: در این شب هر مقدار كه ممكن باشد، قرآن بخواند، و از دعاهاى «صحیفه كامله سجّادیّه» نیز استفاده كند; مخصوصاً دعاى مكارم الاخلاق و دعاى توبه.
روزهاى شب قدر را نیز باید حرمت داشت و به عبادت و دعا به سر برد; در احادیث فراوانى آمده است كه روز قدر نیز در فضیلت مثل شب قدر است.(44)


1. زاد المعاد، صفحه 180.
2. رجوع شود به: اقبال، صفحه 167.
3. زاد المعاد، صفحه 185.
4. اقبال، صفحه 186.
5. همان مدرك و زادالمعاد، صفحه 185.
6. اقبال، صفحه 187.
7. زاد المعاد، صفحه 186.
8. تهذیب، جلد 6، صفحه 49، حدیث 26.
9. اقبال، صفحه 186.
10. همان مدرك، صفحه 167.
11. بلدالامین، صفحه 203.
12. زاد المعاد، صفحه 186 (با اندكى تصرّف).
13. مستدرك الوسائل، جلد 7، صفحه 458، حدیث 12.
14. اقبال، صفحه 186 و زاد المعاد، صفحه 186.
15. همان مدرك.
16. اقبال، صفحه 187.
17. بحارالانوار، جلد 95، صفحه 147.
18. اقبال، صفحه 194.
19. بحارالانوار، جلد 94، صفحه 2، حدیث 4.
20. امالى صدوق، صفحه 649.
21. مصباح المتهجّد، صفحه 628 و كافى، جلد 4، صفحه 160 (با اندكى تفاوت).
22. مصباح كفعمى، صفحه 584.
23. مقنعه، صفحه 167 (باب صلاة شهر رمضان).
24. اقبال، صفحه 200 (با تلخیص).
25. همان مدرك، صفحه 195.
26. بحارالانوار، جلد 94، صفحه 129، حدیث 7.
27. اقبال، صفحه 195.
28. بحارالانوار، جلد 94، صفحه 130، حدیث 7.
29. اقبال، صفحه 207.
30. همان مدرك.
31. همان مدرك، صفحه 206 و 207.
32. زاد المعاد، صفحه 187.
33. مصباح المتهجّد، صفحه 628 و اقبال، صفحه 211.
34. همان مدرك.
35. اقبال، صفحه 214.
36. همان مدرك، صفحه 209 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 162 .
37. كلمه «النّار» در مصباح آمده است.
38. كافى، جلد 4، صفحه 161 و مصباح المتهجّد، صفحه 629.
39. اقبال، صفحه 211.
40. اقبال، صفحه 211 . در بحارالانوار، جلد 95، صفحه 165 آمده است كه این دعا را امام على بن الحسین8 در شب قدر مى خواند.
41. مصباح المتهجّد، صفحه 630 و مصباح كفعمى، صفحه 586 (با اندكى تفاوت).
42. فقیه، جلد 2، صفحه 162 و بحارالانوار، جلد 95، صفحه 70 .
43. تهذیب، جلد 3، صفحه 64، حدیث 19.
44. زاد المعاد، صفحه 190.

تاریخ ارسال : چهارشنبه 25 تیر 1393 02:55 ب.ظ | نویسنده : امیرحسن - غلام الائمه

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

تاریخ ارسال : شنبه 25 شهریور 1396 10:20 ب.ظ
Thanks for sharing your thoughts on شب.

Regards
تاریخ ارسال : یکشنبه 15 مرداد 1396 08:01 ق.ظ
These are truly impressive ideas in concerning blogging.
You have touched some nice points here. Any way keep up wrinting.
تاریخ ارسال : جمعه 30 تیر 1396 10:53 ق.ظ
I know this if off topic but I'm looking into starting my own weblog and was curious what all is required to get setup?
I'm assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?
I'm not very internet smart so I'm not 100% sure. Any suggestions or
advice would be greatly appreciated. Thank you

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر